عدم نزول بیضه در نوزاد

عدم نزول بیضه در نوزادان پسر

بیضه ها مهم ترین عضو تولیدمثل مردانه هستند و وظایف  مهم تولید اسپرم و هورمون تستوسترون را برعهده دارند. این اعضا باعث ایجاد خصوصیات جنسی مردانه در پسربچه ها می شوند. بیضه ها در دوران جنینی داخل شکم جنین تکامل می یابند و با افزایش سن، از مسیر مشخص پایین می آیند و داخل کیسه بیضه قرار می گیرند. مسیر نزول بیضه، کانال یا مجرای مغبنی است که در کشاله ران قرار دارد. اگر پایین آمدن بیضه در هر قسمت از مسیر طبیعی متوقف شود، به آن «عدم نزول بیضه» یا «بیضه نزول نکرده» می گویند، ولی اگر بیضه از مسیر طبیعی خود خارج و نزول آن متوقف شود، به آن «بیضه نابجا» گفته می شود.

«بیضه نزول نکرده»، یکی از شایع ترین اختلالات مادرزادی است که پسربچه ها را گرفتار می کند و از هنگام تولد نوزاد وجود دارد. 3% از نوزادان‌ پسر رسيده‌ و 30% از نوزادان‌ پسر نارس‌ دچار عدم‌ نزول‌ بيضه‌ هستند. اكثراً بدون‌ درمان‌ تا يك‌ سالگي‌ نزول‌ مي‌كنند. در 10% موارد مشکل دوطرفه است. عدم نزول بیضه (undescended testis)  در 80% موارد یک طرفه است. در اکثر موارد نزول در سنین 3 تا 6 ماهگی رخ داده و نزول پس از این زمان نادر است. در کل حدود 80% موارد خودبخود نزول میکنند.  بيضه نزول‌ نکرده میتواند قابل لمس یا غیر قابل لمس باشد.

علل عدم نزول بیضه

عدم نزول بیضه می‌تواند یک طرفه یا دو طرفه باشد و بیشتر در نوزادانی دیده می‌شود که به اختلال هورمونی مبتلا هستند. اختلالات فیزیکی هنگام تولد و ابتلا به برخی بیماری‌های ژنتیکی ممکن است با این مشكل همراه باشد، مثلا میزان شیوع عدم نزول بیضه در نوزادانی که هنگام تولد دارای «اسپینا بیفیدا» (یک نوع اختلال در ستون‌فقرات) یا سندرم داون (اختلال کروموزومی) هستند، زیاد است. در بیشتر موارد، علت مشخصی را نمی‌توان پیدا کرد.

عوامل تشدید کننده این بیماری

  •    نوزاد نارس
  •    وزن کم هنگام تولد
  •    تماس مادر با حشره کش
  •     دیابت و چاقی مادر
  •    مصرف سیگار در دوران بارداری
  •     مصرف مسکن های ضعیف نظیر استامینوفن و ایبوبروفن در دوران بارداری
  •    سابقه خانوادگی مثبت
  •    لقاح مصنوعی

تشخیص مشکل

تشخیص و درمان زود هنگام بیضه نزول نکرده به حفظ باروری و بهبود تشخیص زودهنگام بدخیمی بیضه کمک می کند. معاینه فیزیکی بیضه می تواند مشکل باشد، لذا در صورتی که نتوان بیضه را در کیسه بیضه لمس کرد حتما بایستی با ارولوژیست مشاوره شود. عدم اقدام درمانی فراتر از یک سال اول عمر توصیه نمی شود زیرا تاخیر در درمان، میزان موفقیت جراحی را کاهش می دهد و احتمالا باعث اختلال در روند تولید اسپرم (اسپرماتوژنز) می شود.

در شش ماهگی، بیماران مبتلا به بیضه  نزول نکرده باید توسط یک اورولوژیست برای تشخیص و درمان مورد بررسی قرار گیرد. ارجاع زود هنگام به ارولوژیست برای بیضه های غیر قابل لمس دو طرفه در نوزاد یا برای هر کودک با بیماری هیپوسپادیاس (پائین بودن سوراخ خروج ادرار از محل طبیعی خود) و عدم نزول بیضه ها به صورت همزمان ضروری می باشد.

کودک می باید از نظر محل، سایز، و سایر اختلالات همراه نظیر هیپوسپادیاس(hypospadiasis)   مورد ارزیابی قرار گیرد. برای معاینه بهتر است اتاق گرم باشد، حواس کودک پرت شود، و معاینه چند بار تکرار گردد. در این بیماران کیسه  بيضه خالی است و در موارد یکطرفه عدم تقارن در کیسه  بيضه ها دیده میشود. ممکن است بیضه درهر نقطه ای ازمسیر نزول لمس شود. در 80% موارد بیضه نزول نکرده قابل لمس است. اگر هر دو بیضه غیرقابل لمس باشند، به ویژه چنانچه اشکال در تکامل آلت نیز مشاهده گردد، توصیه به انجام تست ژنتیک و هورمونی از نظر اختلالات ابهام جنسی میشود. در این موارد میباید به مشکلات ” غده فوق کلیوی ” مشکوک شد. در صورت عدم لمس هر دو بیضه و طبیعی بودن غده فوق کلیوی؛ ارزبابی سطح خونی anti-mullerian hormone یا mullerian inhibiting substance ضروری است.

هیپوسپادیاس در 24-12% وموارد با عدم نزول بیضه همراهی دارد. در 40-15%موارد بیضه غیرقابل لمس، بیضه ازبین رفته است؛ که علت آن احتمالأ چرخش طناب بیضه(testicular torsion) در دوران جنینی است. چنانچه بیضه غیرقابل لمس بوده و بیضه مقابل بزرگتر از حد معمول باشد، احتمال<< بیضه ازبین رفته >> افزایش می یابد.در 50-25% موارد بیضه غیرقابل لمس، بیضه داخل شکم واقع شده است.روش های تشخیصی در موارد عدم نزول بیضه شامل سونوگرافی، “ام آر آی” و لاپاروسکوپی میباشد.

موردی که در تشخیص افتراقی با عدم نزول بیضه قرار میگیرد؛ بیضه جمع شونده(retractile testis)  است. در افراد طبیعی واکنش غیر ارادی عضله کرماستریک، موجب بالارفتن بیضه میشود. این رفلکس در شیرخواران واضح تر میباشد.معمولأ بیضه جمع شونده به صورت دوطرفه دیده میشود. اگر در این حالت در اکثر مواقع بیضه در داخل کیسه لمس میشود، توصیه به معاینات با فواصل 6 ماهه میگردد. خطر صعود بیضه در موارد بیضه های جمع شونده افزایش می یابد.

درمان

این مشكل را می‌توان به 2 روش جراحی و هورمون‌درمانی درمان كرد. بهترین نوع درمان، عمل جراحی است. در این روش محل بیضه داخل شکم یا کشاله ران مشخص و سعی می‌شود آن را در محل طبیعی خود قرار داد. پایین‌آوردن بیضه‌هایی که داخل شکم قرار دارند، تا انتهای کیسه بیضه به دلیل کوتاه‌بودن طناب بیضوی، امکان‌پذیر نیست ولی می‌توان بیضه را از داخل شکم بیرون آورد و مثلا در قسمت فوقانی کیسه بیضه ثابت کرد.

به این ترتیب بیضه هم از محیط گرم شکم خارج می‌شود و هم به آسانی برای معاینه‌های بعدی در دسترس قرار می‌گیرد. در روش هورمون‌درمانی نیز با تزریق یك آمپول، بیضه به طرف پایین حركت می‌كند. هورمون‌درمانی، زمانی اثر بهتری دارد که بیضه نزدیک به محل طبیعی خود قرار گیرد مثلا در قسمت فوقانی کیسه بیضه.

varicosele

واریکوسل، شایع ترین بیماری مردانه

واريكوسل شايع‌ترين بيماري مردان است. این بیماری به دنبال گشاد شدن سياهرگ‌هاي بيضه رخ مي‌دهد و در واقع نوعي تمايل سرشتي براي شل بودن جداره سياهرگ‌ها در سراسر بدن است. در واقع بیماری واریکوسل گونه ای از واریس می باشد. واریس ساده یعنی گشاد شدن سیاهرگ ها و خراب شدن دریچه های آنها؛ این مسأله باعث عدم توانایی سیاهرگ ها در انتقال مطلوب خون به سمت  قلب می شود؛ خون جمع شده در سیاهرگ ها، به تدریج باعث گشاد شدن این رگ ها شده واریس و علامت های آن مثل درد و … به وجود می آورد. بنابراین هر جا که سیاهرگی وجود داشته باشد؛ احتمال بروز واریس هم وجود دارد.

نكته مهم‌تر آن‌كه اين بيماري به‌رغم آن‌كه گفته مي‌شود شايع‌ترين عامل ناباروري مردان است لزوما منجر به ناباروري نمي‌شود. سن شروع آن هم معمولا در زمان بلوغ يا بلافاصله پس از بلوغ است، ولي در سن كمتر يا سن بالا نيز ممكن است ايجاد شود.

علائم بيماری واريکوسل

واريكوسل، اغلب علامت ونشانه ای ندارد. به ندرت درد ايجاد مي‌كند در طول زمان ممكن است واريكوسل بزرگ‌تر و چشمگيرتر شود. با اين حال از آنجا كه واريكوسل معمولا علامتي ندارد،‌ اغلب هنگام ارزيابي ناباروري يا معاينه توسط خود فرد يا پزشك متخصص كشف مي‌شود. بهترين توصيه در چنين شرايطي اين است آقاياني كه در بيضه هايشان احساس درد، تورم يا تغييرفرم مي‌كنند بايد حتما به يك اورولوژيست مراجعه كنند، چرا كه برخي از اين عارضه‌ها ممكن است به درمان فوري نياز داشته باشد. با این حال ممکن است بیمار با علائم ذیل به متخصص مراجعه کند.

  • به وجود آمدن ورم و برآمدگی درون کیسه بیضه
  • بزرگ شدن رگ ها و پیچ خوردگی آنها در کیسه بیضه
  • درد در ناحیه بیضه که با افزایش فعالیت بدنی در طول روز افزایش پیدا می کند و با دراز کشیدن به پشت تسکین می یابد.
  • عدم تقارن بیضه ها

درجه بندی واریکوسل

گرید ۱: وریدها هنگام زور زدن قابل لمس می‌باشند.

گرید ۲: وریدها در حالت ایستاده قابل لمس می‌باشند.

گرید ۳: وریدها در حالت ایستاده قابل مشاهده‌اند.

واریکوسل ساب کلینیکال: که با معاینه قابل لمس نیستند ولی با سونوگرافی تشخیص داده می‌شود.

عوارض

واريکوسل میتواند موجب عوارض ذیل شود:

تحليل رفتن بيضه:  بيضه از لوله‌هاي سازنده اسپرم تشکيل شده است. هنگامي که اين لوله‌ها در اثر  عاملي مانند واريکوسل آسيب مي‌بينند، ممکن است بيضه‌ها نرم شوند و تحليل روند.‌ اما اختلال در کارکرد دريچه‌هاي وريدها باعث تجمع خون در بيضه‌ها مي‌شود و افزايش فشار وريدها و قرارگيري در معرض سموم درون خون ممکن است باعث آسيب شود.

ناباروري :  هنوز کاملا مشخص نیست که واريکوسل چگونه باعث ناباروري مي‌شود. برخي کارشناسان معتقدند که وريدهاي بيضه، خون  را در شريان بيضه سرد مي‌کنند، و به اين ترتيب به حفظ درجه حرارت مناسب براي توليد مناسب اسپرم کمک مي‌کنند. واريکوسل با مسدود کردن جريان عادي خون، ممکن است باعث شود درجه جرارت بيضه‌ها بيش از حد بالا رود، و به اين ترتيب بر توليد اسپرم و حرکت آن اثر بگذارد.

درمان

واریکوسل بیماری خوش خیمی است و درمان آن ممکن است ضروري نباشد. اما در صورتی که موجب ناباروری شود  و يا باعث درد يا تحليل‌رفتگي بيضه‌ها شده باشد، ممکن است لازم شود بیماری درمان شود ، با هدف بستن وريدهاي آسيب‌ديده و هدايت جريان خون به وريدهاي طبيعي انجام مي‌گيرد.

ترميم واريکوسل ممکن است با جراحي باز، يا جراحي از طريق لاپاراسکوپي، و يا بستن وريد با بالون يا فنر از راه پوست (آمبوليزاسيون از راه پوست) انجام گيرد.

روشهای جراحی:

روش اینگوینال میکروسکوپیک در این روش با برش کوچک پایین شکم نزدیک خارج ریشه آلت و بالای بیضه و با کمک میکروسکوپ انجام می‌شود. مزیت این روش حفظ شریان (سرخرگ) و عروق لنفاوی و عصب می‌باشد و میزان عود نیز کمتر است.

روش جراحی اینگوینال که تقریبا مانند روش اول است اما بدون میکروسکوپ انجام می‌شود و بنابراین عوارض آن بیشتر است.

روش جراحی رتروپریتوان که با برشی بالاتر از روش قبلی انجام می‌شود.

روش جراحی با لاپاروسکوپ که با ایجاد حدود سه سوراخ در شکم و فرستادن گاز به داخل شکم برای ایجاد فضای کافی برای کار انجام می‌شود. اما در این روش احتمال اسیب عروق بزرگ یا روده‌ها یا مثانه و… هر چند ناشایع وجود دارد.

روش جراحی با لاپاروسکوپ که با ایجاد حدود سه سوراخ در شکم و فرستادن گاز به داخل شکم برای ایجاد فضای کافی برای کار انجام می‌شود. اما در این روش احتمال اسیب عروق بزرگ یا روده‌ها یا مثانه و… هر چند ناشایع وجود دارد.

روش آمبولیزاسیون از راه پوست که از راه وریدهای کنار ران به صورت موضعی لخته خون خود بیمار یا کویل یا مواد سنتتیک و مصنوعی دیگر به داخل وریدها فرستاده می‌شوند. این روش نیاز به متخصص رادیولوژی ماهر در این زمینه و تجهیزات پیشرفته دارد.